We denken dat we grip op data hebben, totdat we beter kijken

12 februari 2026

Digitale soevereiniteit is geen vinkje op een checklist, het is een strategische keuze

De afgelopen jaren hebben veel lokale overheden een cloudbeleid opgesteld, ze maakten afspraken bij aanbestedingen en voerden gesprekken over AI, privacy en publieke waarden. Het voelt alsof we aan het sturen zijn. De praktijk is echter weerbarstig. Met een recent onderzoek van MindYourPass zijn er van twintig gemeenten bijna twee miljoen loginmomenten geanalyseerd. Meer dan twaalfduizend applicaties.

Wat bleek?

Bijna 60% van de gebruikte webapplicaties draait op Amerikaanse cloudinfrastructuur.
Zelfs als data in Europa wordt opgeslagen, loopt het dataverkeer vaak via de Verenigde Staten.
De twintig meest gebruikte AI-tools binnen gemeenten? Allemaal gehost in de VS. ChatGPT en CoPilot zijn verreweg de meest gebruikte.

De onzichtbare laag

Dit onderzoek laat zien wat we vaak niet zien: onder onze beleidskeuzes ligt een laag die we niet altijd meenemen in onze gesprekken. We maken afspraken over waar data staat, maar hebben we zicht op hoe het daar komt? Op de routes die data aflegt? Op de technische keuzes die leveranciers voor ons maken? Veel van deze zaken liggen buiten ons directe zicht. We denken dat we regie hebben en juridisch klopt dat misschien ook, maar de werkelijkheid is complexer dan we soms aannemen.

Digitale soevereiniteit is geen juridisch dossier

De discussie over digitale soevereiniteit wordt vaak gevoerd in juridische termen: AI Act, AVG, aanbestedingskaders. Maar het vraagstuk is breder. Het raakt aan:

Architectuur (hoe zijn systemen echt ingericht?)
Portfoliokeuzes (welke tools gebruiken we, en waarom?)
AI-ontwikkeling (wie bepaalt de ethische kaders?)
Leveranciersmanagement (wie houdt regie op afhankelijkheden?)
Bestuurlijke ambitie (wat willen we écht bereiken?)
Publieke waarden (hoe borgen we transparantie en autonomie?)

En daarmee raakt het aan de kern van het vak van de informatieprofessional.

De positie van de informatieprofessional

Veel informatieprofessionals in gemeenten herkennen een andere realiteit:

Er komt nieuwe wetgeving bij
AI roept allerlei vragen op
Projecten lopen door elkaar
Bestuurders vragen om snelheid.

Je beweegt van overleg naar overleg. Van dossier naar dossier. En ondertussen weet je: dit vraagt eigenlijk om samenhang. Om richting. Om expliciete keuzes.

Niet nóg een losse maatregel. Maar een verhaal. Niet in een verhaal dat 1x per 4 jaar wordt vastgesteld en niemand leest. Nee een strategie die continu meebeweegt en wordt doorleefd in de organisatie. Het lastige is: die samenhang ontstaat niet vanzelf. De organisatie is ingericht in kolommen. De thema’s lopen door elkaar heen. En het gesprek blijft vaak hangen op incidenten of risico’s.

Daarom voelt zo’n onderzoek van MindYourPass confronterend. Niet omdat het nieuw is. Maar omdat het zichtbaar maakt dat we vooral reageren, terwijl het vraagstuk strategisch is.

Van inhoudelijk sterk naar strategisch invloedrijk

Informatieprofessionals zijn inhoudelijk vaak zeer goed onderlegd. Architectuur, governance, privacy, AI, datakwaliteit, het vakgebied is breed en complex. Maar de volgende stap in volwassenheid zit zelden in méér kennis. Die zit in:

Het structureren van complexiteit (hoe maak je het overzichtelijk?)
Het verbinden van losse thema’s tot één koers (hoe creëer je samenhang?)
Het expliciteren van afhankelijkheden (wat ligt er onder de oppervlakte?)
Het voeren van het strategische gesprek (hoe neem je bestuurders mee?)
Het creëren van beweging, ook zonder formele macht (hoe beïnvloed je zonder hiërarchie?)

Digitale transformatie gaat niet primair over technologie. Het gaat over keuzes:

Welke afhankelijkheden accepteren we?
Welke risico’s nemen we bewust?
Welke publieke waarden willen we beschermen – en hoe?
Waar investeren we wél in, en waar niet?

Dat vraagt om een informatieprofessional die niet alleen uitvoert, maar richting geeft en bestuurders helpt om keuzes te maken.

Het onderzoek van MindYourPass is geen incident. Het is een signaal:

Een signaal dat onze digitale infrastructuur complexer is dan we soms denken
Een signaal dat afhankelijkheden diep verweven zijn in dagelijkse processen
Een signaal dat AI niet meer experimenteel is, maar al lang onderdeel van het werk
Een signaal dat samenhang geen luxe is, maar noodzaak.
Juist nu is het moment om niet alleen te reageren op ontwikkelingen, maar om bewust te kiezen hoe je als organisatie in deze digitale realiteit wilt staan.

De volgende stap:

Opleidingsdag “De volgende stap als informatieprofessional”

Daarom organiseren we op 25 maart 2026 in Utrecht de opleidingsdag: “De volgende stap als informatieprofessional”. Een praktische dag voor informatieprofessionals in de publieke sector.

Geen losse training. Geen theorie die in een la verdwijnt. Maar een dag waarin je werkt aan jouw Digitale Koerskaart: een concreet en visueel overzicht van waar jij persoonlijk en jouw organisatie staat, welke strategische keuzes nodig zijn en welke eerste stappen realistisch zijn.

We verbinden daarbij:

Visie en strategie
Architectuur
Projectportfoliomanagement
Informatiewetgeving
Actuele ontwikkelingen zoals de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, Digitale Soevereiniteit en gebruik van AI

Niet als losse blokken, maar als één samenhangend geheel.

En misschien nog belangrijker: we besteden expliciet aandacht aan de menselijke kant van verandering:

Hoe neem je collega’s, bestuurders en management mee?
Hoe beïnvloed je zonder formele macht?
Hoe zorg je dat strategie daadwerkelijk landt in de uitvoering?

Praktisch

Datum: 25 maart 2026
Locatie: Utrecht
Groep: Maximaal 10 deelnemers (voor kwaliteit en aandacht)
Extra: Na afloop twee uur persoonlijke coaching om jouw koerskaart in de praktijk verder te brengen.

Een uitnodiging

Als je het nieuws over cloudafhankelijkheid en AI leest en denkt: “Dit vraagt eigenlijk om een steviger verhaal in onze organisatie.” Als je merkt dat je behoefte hebt aan meer overzicht en samenhang in plaats van nóg een losse maatregel. Als je voelt dat jouw rol verder kan groeien dan de inhoud alleen. Als je graag met collega’s uit het veld wilt sparren. Dan is dit het moment om die volgende stap te zetten.

Meld je aan via: https://www.nativeconsulting.nl/de-volgende-stap-als-informatieprofessional/

Samen brengen we overzicht. En beweging.

Vragen over de opleiding of op zoek naar mogelijkheden in-company? Neem contact op met Jelle Gotjé