Bewustzijnsverandering is de échte uitdaging van de Wet open overheid

01 september 2026

Processen uittekenen, zaaksystemen inrichten, portalen bouwen. Kijk om je heen en gemeenten investeren stevig in de Wet open overheid (Woo). Allemaal nuttig en noodzakelijk. Maar de échte uitdaging zit ergens anders: de organisatie meekrijgen. Wanneer de gemeentelijke organisatie niet in de juiste stand komt, gaat de actieve openbaarmaking niet op gang komen. Het inrichten van zaaksystemen, portalen en het maken van procesbeschrijvingen zijn nodig, maar brengen geen gedragsverandering op gang.

Wat de Woo verandert

De Woo is wezenlijk anders dan zijn voorloper: de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Onder de Wob konden inwoners en journalisten (of wie dan ook) verzoeken om informatie inzenden bij de overheid. Op basis van het verzoek werd die informatie dan verstrekt. Daar is weinig aan veranderd onder de Woo, behalve dat er nu duidelijke termijnen zijn gesteld aan deze “Woo-verzoeken”. De overheid moet, in principe, Woo-verzoeken binnen vier weken afhandelen, maar hebben een mogelijkheid tot verlenging van maximaal twee weken.

Daarnaast schrijft de Woo (ten opzichte van de Wob) ook voor dat overheden voortaan bepaalde soorten documenten actief openbaar moeten maken. Denk aan onderzoeksrapporten, klachten en adviezen. Ook een groot deel van de beschikkingen (lees: besluiten) moet voortaan openbaar gemaakt worden. Bij elkaar genomen heeft dat veel implicaties voor de informatievoorziening van lokale overheden. Medewerkers zoals beleidsambtenaren, teamleiders en subsidiecoördinatoren moeten zich er

bijvoorbeeld van bewust zijn dat ze dergelijke stukken openbaar moeten maken, uiteraard met inachtneming van het anonimiseren van documenten. Niet álles wordt zomaar openbaar!

De échte uitdaging: een andere bril

De actieve openbaarmaking van de Woo vereist een forse investering in mensen, processen en systemen. Maar er komt nog een uitdaging bij die mogelijk het meest ingewikkeld is. Dat ambtenaren een andere bril moeten opzetten om naar hun eigen werk te kijken. In principe is alle communicatie (ook intern) die betrekking heeft op een beleidsdossier opvraagbaar met een Woo-verzoek. Dus ook de communicatie tussen leden van B&W en inwoners, interne memo’s en onhandige uitspraken waarvan men zegt: ‘Het is niet te hopen dat dit ooit naar buiten komt!’

Wat we doen in teamsessies

Precies om deze reden organiseert Native teamsessies bij gemeenten waar we actief bezig zijn met de Woo. In deze sessies vertellen we over de actieve openbaarmaking en de wijze waarop je dat goed organiseert en hanteert. Maar vooral proberen we de medewerkers te wijzen op blinde vlekken en valkuilen.

Uit de sessies blijkt dat veel medewerkers zich er weinig van bewust zijn dat alles wat ze opschrijven in principe opvraagbaar is. We helpen ze dus om een andere bril op te zetten en te “schrijven vanuit de openbaarheid”. Het is mooi om medewerkers tijdens deze sessies echt te zien schakelen. Er komen dan levendige gesprekken op gang. Zo vraagt men zich hardop af of van sommige overleggen nog wel verslagen gemaakt moeten worden. Of hoe gaan we om met verouderde archieven met bijvoorbeeld CD-roms die eigenlijk al weggegooid hadden moeten worden. ‘We kunnen ze niet eens meer lezen’ werd er gezegd.

Woo-implementatie gaat over veel meer dan alleen zaaksystemen

Het wordt nu dan ook steeds duidelijker hoeveel werk de Woo oplevert en dat we eigenlijk pas nog aan het begin staan. Daarnaast is het duidelijk dat er een verbeterslag van de bredere informatievoorziening nodig is om van de Woo een succes te maken. Maar boven alles is het belangrijk dat er een bewustzijnsverandering op gang komt. Anders is al het voorbereidende werk voor niets. En die verandering van het bewustzijn moet georganiseerd worden. Dat blijkt uit de praktijk!

Wil je ook aan de slag met het Woo-bewustzijn in jouw gemeente? Neem contact op met ons voor een vrijblijvend gesprek.