We hebben de laatste tijd heel veel gesprekken gevoerd met bestuurders, informatiemanagers en directies binnen samenwerkingsverbanden — en hoewel er niet één dominante trend is van “iedereen gaat splitsen” of “iedereen trekt naar één grote gezamenlijke organisatie”, is er wel iets interessants aan de hand: samenwerkingen herijken hun koers.
Ze vragen zich steeds vaker af: welke waarde leveren we écht samen, wat moet anders, en waarom eigenlijk allemaal samen?
Dat voelt voor ons als een logische stap in de beweging die we eerder al beschreven voor 2026: gemeenten kijken verder dan techniek en systemen en richten zich steeds meer op maatschappelijke opgaven, bestuurlijke keuzes en meer duurzame samenwerking. Technologie is niet langer een doel op zich, maar een middel om maatschappelijke waarde te realiseren en dat zet veel bestaande samenwerkingsvormen op scherp.
Meer focus op waarde dan op vorm
De VNG benadrukt al langere tijd het belang van samenwerking tussen gemeenten en partners op basis van gedeelde opgaven en schaalvoordelen, niet omwille van samenwerking zelf, maar omdat het helpt om de opgaven van vandaag aan te pakken, van jeugdzorg tot afvalinzameling en digitale dienstverlening. Dat gaat niet vanzelf. Het gaat om echt commitment, heldere rolverdeling en gedeelde ambitie, anders blijft het bij vorm en niet bij impact.
Een mooi voorbeeld: recent hebben de leden van de VNG ingestemd met een resolutie om een groot deel van gemeentelijke digitalisering collectief te organiseren, juist om slagkracht, veiligheid en schaal te realiseren – denk aan 80% gezamenlijk digitaal werken als ambitie.
Dat past bij de bredere beweging dat je niet alleen maar organiseert, maar dat je bewust kiest voor samen, met een doel.
Waarom nú?
Het is niet gek dat we deze ontwikkelingen juist in deze roerige tijd zien, maar wat horen wij nu terug als échte drivers van deze herijking?
Het landschap verandert
Samenwerkingen begonnen vaak met technische en organisatorische doelen — kosten besparen, kennis delen, standaardiseren. Maar nu komen echte beleids- en maatschappelijke opgaven centraal te staan. Dat vraagt dat je de samenwerking écht terugpraat naar wat het moet opleveren voor inwoners, bestuur en uitvoering.
Digitalisering en regie
Zoals de VNG signaleert: digitalisering raakt bijna alles. Denk aan cybersecurity, cloud, data-uitwisseling en AI — dit zijn geen ‘IT-dingetjes’, maar bestuurlijke keuzes. Het vraagt gezamenlijke regie, maar wel op een manier die past bij ieders rol en verantwoordelijkheid.
Samenwerken in een ecosysteem
Soms betekent samenwerken dat je niet één sterke hiërarchie maakt, maar dat je jezelf ziet als onderdeel van een complex ecosysteem van partijen, informatie, processen en doelen. Dat vraagt flexibiliteit en vertrouwen, het loslaten van volledige controle, maar niet van gezamenlijk commitment.
Wat merken wij in de praktijk van deze ontwikkeling?
Organisaties kloppen steeds vaker bij ons aan met vragen rondom de samenwerking waar ze deel van uitmaken, dit zijn individuele gemeenten én samenwerkingsverbanden, gemeenschappelijke regelingen en bedrijfsvoeringsorganisaties. We zien dat ze:
-
Hun oude doelen herijken: wat was praktische noodzaak en is nu een strategische keuze
-
Worstelen met governance: hoe houd je grip én ruimte voor innovatie?
-
Kansen zien rond digitale opschaling: standaardisatie van diensten en infrastructuur wordt interessanter nu gebleken is dat losse oplossingen vaak duurder, kwetsbaarder of moeilijker te beheren zijn;
-
Vragen stellen over democratische legitimatie en transparantie — wat betekent de samenwerking voor je eigen raad, burger en bestuurlijke verantwoording?
Het gaat steeds minder alleen om techniek en steeds meer om waarde, rollen, governance en maatschappelijke impact.
Wil je sparren over de koers van jouw samenwerking of gemeenschappelijke regeling?
